Barok architektura: cechy, rozwój i największe dzieła stylu

Barokowa architektura pojawiła się w Rzymie w połowie XVI stulecia jako odpowiedź na wyzwania kontrreformacji, stopniowo wypierając renesans. Przez blisko dwieście lat to właśnie ten styl dominował w europejskim budownictwie. Łatwo rozpoznać barok dzięki jego monumentalności, dynamicznym formom oraz obfitości ozdób – cechy te zdecydowanie odróżniają go od wcześniejszych kierunków.

Budowle barokowe stały się ważnym narzędziem manifestowania zarówno religijnych, jak i politycznych idei. W krajach katolickich miały podkreślić zwycięstwo Kościoła po okresie reformacji, natomiast tam, gdzie przeważał protestantyzm, większą wagę przykładano do tworzenia kameralnych wnętrz sprzyjających refleksji.

Twórcy baroku potrafili doskonale oddziaływać na emocje odbiorców. Umiejętnie korzystali ze światła, perspektywy czy teatralnych efektów kompozycyjnych, by stworzyć niepowtarzalny nastrój. Bogactwo zdobień i przepych dekoracji przyciągało uwagę i budziło zachwyt.

• monumentalność form,
• dynamiczne, często krzywoliniowe układy przestrzenne,
• obfitość ornamentów i dekoracji,
• umiejętne wykorzystanie światła dla wzmocnienia efektów wizualnych,
• teatralność kompozycji i dbałość o emocjonalny przekaz.

Styl ten przyniósł również świeże spojrzenie na planowanie miast oraz projektowanie reprezentacyjnych obiektów: pałaców, świątyń czy rezydencji. Monumentalne formy miały uwydatniać siłę Kościoła bądź państwa, a misternie wykonane ornamenty podkreślały znaczenie fundatorów i zachęcały wiernych do uczestnictwa w życiu wspólnoty.

Nowatorskie rozwiązania przestrzenne i dekoracyjne sprawiły, że architektura baroku na trwałe wpisała się w pejzaż kulturowy Europy. Pozostawiła po sobie nie tylko imponujące gmachy, lecz także zmieniła sposób postrzegania roli sztuki w społeczeństwie.

Geneza i rozwój architektury barokowej w Europie

Architektura barokowa pojawiła się w Europie mniej więcej w połowie XVI wieku jako odpowiedź Kościoła katolickiego na coraz większe znaczenie reformacji. Narodziny tego stylu są nierozerwalnie związane z kontrreformacją, czyli dążeniem do wzmocnienia pozycji Kościoła. Barok miał przede wszystkim poruszać odbiorców – stawiał na ekspresję, dynamikę i bogactwo dekoracji, by przyciągnąć wiernych.

Początki baroku należy szukać w Rzymie. Stamtąd styl ten błyskawicznie rozprzestrzenił się po innych krajach katolickich, jak Włochy, Hiszpania czy Austria. Okazałe konstrukcje i przepych wnętrz miały tam symbolizować potęgę Kościoła. Jednakże na terenach protestanckich architektura barokowa musiała uwzględniać miejscowe zwyczaje i gusty – przykładowo świątynie w Anglii czy Niderlandach wyróżniały się skromniejszą aranżacją i sprzyjały skupieniu.

W Polsce barok zadomowił się na dobre w XVII stuleciu, obejmując zarówno budowle sakralne – kościoły oraz sanktuaria – jak też pałace świeckie i okazałe rezydencje. Szczególną odmianą był styl Wazów, gdzie klasyczne motywy harmonijnie łączyły się z elementami baroku oraz polską tradycją.

Przemiany architektury barokowej zachodziły stopniowo. Najpierw dominował tzw. wczesny barok inspirowany włoskimi realizacjami; później pojawiły się bardziej dojrzałe formy za panowania Jana III Sobieskiego, aż po rozbudowane kompozycje końca epoki pod wpływem rokoka. Budowle często planowano wokół osi symetrii lub według układów centralnych, a nowe podejście do urbanistyki zaowocowało powstawaniem reprezentacyjnych placów oraz wyznaczaniem osi widokowych.

• wczesny barok inspirowany realizacjami włoskimi,
• dojrzałe formy baroku za czasów Jana III Sobieskiego,
• rozwinięte kompozycje końcowej fazy epoki pod wpływem rokoka.

Barok odcisnął swoje piętno nie tylko na miejskich przestrzeniach publicznych, lecz także na rezydencjach monarchów i arystokracji. Do najbardziej znanych przykładów zaliczamy pałac wersalski we Francji czy wilanowski pod Warszawą. Główna idea tego nurtu opierała się na wykorzystywaniu teatralnych efektów świetlnych oraz iluzjonistycznego malarstwa do ukazania duchowej lub politycznej potęgi.

• teatralne efekty świetlne podkreślające monumentalność,
• iluzjonistyczne malarstwo zdobiące wnętrza,
• harmonijne połączenie architektury z rzeźbą i malarstwem,
• dominacja osi symetrii i układów centralnych,
• tworzenie reprezentacyjnych placów i osi widokowych.

Innowacyjne pomysły sprawiły, że przez blisko dwa wieki architektura baroku kształtowała oblicze europejskich miast i rezydencji. Styl ten nie ograniczał się jedynie do narzędzia propagandy religijnej bądź państwowej – łączył różne dziedziny sztuki: rzeźbę, malarstwo oraz architekturę w jedną harmonijną całość.

Cechy charakterystyczne architektury barokowej

Barok łatwo rozpoznać po imponujących, pełnych przepychu formach oraz wyrazistej dynamice brył. Charakterystyczne dla tej epoki są bogato rozbudowane przestrzenie – często z wieloma osiami i płynnie zakrzywionymi fasadami. Kilkukondygnacyjne kolumny czy pilastry mocno akcentują pionowe linie budowli, a efektowne gzymsy i starannie opracowane frontony przyciągają wzrok swoją różnorodnością.

Wnętrza barokowych budynków zachwycają iluzorycznymi freskami oraz misternymi rzeźbami, które stapiają się z architekturą, tworząc harmonijną całość. Sztuka rzeźbiarska jest integralnym elementem konstrukcji i doskonale współgra z malarskimi dekoracjami. Duże znaczenie ma również światło – gra jasności i cienia potęguje wrażenie głębi, wzmacniając zarówno doznania estetyczne, jak i emocjonalny wydźwięk przestrzeni.

Wyrazista teatralność epoki baroku uwidacznia się w ekspresyjnych elewacjach oraz bogactwie wnętrz – już pierwsze spojrzenie pozwala poczuć ich wyjątkowość. Ornamenty pojawiają się niemal wszędzie:

• od girland zdobiących fasady,
• przez motywy roślinne,
• aż po geometryczne wzory przeplatające się z innymi zdobieniami.

Ożywienie form uzyskiwano dzięki łamanym liniom, falującym gzymsom czy spiralnym schodom prowadzącym na kolejne poziomy. Kopuły zwieńczone latarniami wpuszczają do środka mnóstwo naturalnego światła. Plany obiektów bywają centralne lub opierają się na wyraźnej osi symetrii – przykładem mogą być świątynie o eliptycznej podstawie albo pałace otoczone precyzyjnie zaprojektowanymi ogrodami.

W baroku architektura przenika się ze sztuką rzeźbiarską i malarską, budując jednorodną scenografię pełną iluzji optycznych. Freski sklepienne tworzą wrażenie nieograniczonej głębi, a liczne dekoracje podkreślają splendor wnętrz. Zarówno kościoły, jak i świeckie rezydencje emanują luksusem i zostały pomyślane tak, by poruszać emocje każdego odwiedzającego.

Imponujące konstrukcje o dynamicznych kształtach oraz niezwykle bogata ornamentyka sprawiają, że styl barokowy wyróżnia się na tle innych epok europejskiej architektury swoją niepowtarzalnością oraz siłą oddziaływania wizualnego.

Monumentalizm, dynamika i teatralność w budownictwie barokowym

W baroku monumentalizm objawiał się przede wszystkim poprzez imponujące rozmiary budowli oraz ich efektowne kształty. Kościoły i pałace nierzadko osiągały wysokość nawet 80 metrów, jak choćby bazylika św. Piotra w Rzymie. Fasady takich obiektów przykuwały uwagę wielokondygnacyjnymi kolumnami i pilastrami, które podkreślały niezwykłą skalę całego założenia.

Architektura barokowa cechowała się również wyjątkową dynamiką – faliste linie, spiralne schody czy plany opierające się na elipsach nadawały budynkom niepowtarzalny charakter. Kopuły często miały nieregularne kształty, co wyróżniało je spośród wcześniejszych epok. Doskonałym przykładem tej swobody formy jest kościół San Carlo alle Quattro Fontane autorstwa Borrominiego, którego fasada zaskakuje ruchliwością i płynnymi krzywiznami.

Nie można jednak sprowadzać baroku wyłącznie do monumentalnych przestrzeni czy ekspresyjnej formy. To także epoka pełna teatralności, której przejawy widoczne były zarówno we wnętrzach sakralnych, jak i rezydencjach świeckich. Iluzjonistyczne freski zdobiące sklepienia sprawiały wrażenie bezkresnej przestrzeni lub otwartego nieba unoszącego się nad głowami wiernych. Promienie światła wpadające przez latarnie i okna kierowały spojrzenia ku ołtarzom lub centralnym miejscom pałacowych sal.

• w architekturze kościelnej monumentalizm podkreślał potęgę katolicyzmu,
• bazylika Santa Maria della Salute w Wenecji oraz kolegiata Bożego Ciała w Jarosławiu są przykładami tego trendu,
• w sferze świeckiej ogromne kompozycje urbanistyczne wyznaczały reprezentacyjne place, jak plac św. Piotra,
• pałace barokowe zachwycały rozległością skrzydeł oraz bogactwem dekoracji na fasadach,
• Pałac wersalski uznawany jest za najlepszy przykład monumentalnej rezydencji barokowej.

Barokowe realizacje zyskiwały na ekspresji dzięki kontrastowi światła i cienia oraz płynnemu połączeniu wnętrz z ogrodami otaczającymi rezydencje. Dzięki temu całość nabierała widowiskowego charakteru.

• monumentalność,
• ruchliwość form,
• zamiłowanie do teatralności,
• gra przestrzenią, światłem oraz iluzją optyczną,
• budowanie emocji poprzez architekturę.

Zestawienie tych elementów najlepiej oddaje istotę baroku jako sztuki budowania emocji poprzez grę przestrzenią, światłem i iluzją.

Ornamentyka, dekoracje i materiały w architekturze baroku

Ornamentyka baroku w architekturze zachwyca bogactwem kształtów oraz finezją zdobień. Najchętniej wykorzystywanym surowcem był stiuk, pozwalający artystom na tworzenie misternych dekoracji zarówno na fasadach, jak i wewnątrz budowli. Często udawał on kosztowny marmur, a dodatkowe złocenia jeszcze bardziej podkreślały prestiż świątyń czy pałaców oraz status ich fundatorów. Sam marmur zarezerwowany był zazwyczaj dla najbardziej reprezentacyjnych elementów, takich jak kolumny, balustrady czy ołtarze.

Wnętrza barokowych kościołów olśniewały rozbudowanymi freskami przedstawiającymi sceny religijne lub alegoryczne. Iluzjonistyczne malowidła pokrywające sklepienia i ściany potęgowały wrażenie przestronności. Całość wzbogacały rzeźby inspirowane motywami natury: akantem, liśćmi palmy albo winoroślą. Wśród dekoracji nie brakowało aniołów ani postaci świętych.

• stiuk umożliwiał tworzenie skomplikowanych zdobień,
• złocenia podkreślały prestiż i status fundatorów,
• marmur stosowano do kolumn, balustrad i ołtarzy,
• freski przedstawiały sceny religijne i alegoryczne,
• rzeźby inspirowały się motywami roślinnymi i postaciami świętych.

Zdobnictwo pełniło funkcję nie tylko estetyczną – miało także wyrażać siłę Kościoła katolickiego oraz potęgę władz świeckich. Złoto stanowiło symbol boskości i majestatu; jego blask często gościł na ołtarzach, ambonach czy okazałych portalach wejściowych. W rezydencjach arystokratycznych chętnie stosowano geometryczne zdobienia sufitów i sztukaterie ozdobione herbami rodowymi.

Barok umiejętnie łączył różne dziedziny sztuki – freski płynnie przechodziły w rzeźby oraz ornamentacyjne stiuki, tworząc jednolitą kompozycję wizualną. Typowe były wielowarstwowe układy: od masywnych portali po subtelne rozetki ulokowane w kątach pomieszczeń.

Materiały dobierano tak, by osiągnąć efekt przepychu bez nadmiernych wydatków – często zamiast prawdziwego marmuru wykorzystywano mistrzowsko przygotowany stiuk albo polichromie imitujące drogie kamienie. Rozbudowana ornamentyka pojawiała się zarówno w obiektach sakralnych, jak Santa Maria della Salute w Wenecji, jak i rezydencjach świeckich pokroju Wersalu; to właśnie ona nadawała wnętrzom charakterystyczny dla epoki teatralny rozmach oraz splendor.

• włochy wyróżniały się dynamicznymi formami roślinnymi i figuratywnymi,
• francja preferowała klasyczną symetrię w dekoracjach,
• w polsce popularny był styl Wazów łączący rodzime inspiracje z włoskimi tradycjami,
• najważniejsze pozostawało wykorzystanie kontrastów światła, intensywności barw,
• zestawiano połysk złota z matowością marmuru lub stiuku.

Rola światła i iluzji w przestrzeni barokowej

Światło i iluzja stanowiły podstawowe narzędzia, dzięki którym barokowi artyści modelowali przestrzeń. Odpowiednio skierowane promienie podkreślały majestat wnętrz oraz budowały wyjątkowy klimat. Twórcy umiejętnie rozmieszczali okna, latarnie czy świetliki, aby naturalne światło skupiało uwagę na ołtarzu bądź innych ważnych miejscach budowli. Wyraziste zestawienia jasności i cieni wzmacniały dramatyzm przedstawianych scen, a jednocześnie nadawały głębi architektonicznej kompozycji.

Nie mniej istotne było malarstwo iluzjonistyczne, szczególnie chętnie stosowane na sklepieniach świątyń i pałaców. Korzystając z perspektywy, malarze potrafili zatrzeć granicę między rzeczywistością a fantazją – niekiedy wymalowane kolumny lub fragmenty błękitnego nieba sprawiały wrażenie otwarcia sufitu i powiększały optycznie przestrzeń. Przykłady tych efektów odnaleźć można choćby w rzymskim kościele Il Gesù czy wielu świątyniach barokowych na ziemiach polskich.

• efekty świetlne i złudzenia wizualne pogłębiały poczucie obecności podczas nabożeństw,
• osoby przebywające we wnętrzu miały odczuwać zarówno duchową wzniosłość, jak i autorytet władzy dzięki mistrzowskiemu wykorzystaniu środków plastycznych,
• często postacie ukazane na freskach ponad głowami widzów dodatkowo potęgowały atmosferę zadumy lub zachwytu.

W barokowych pomieszczeniach światło współgrało z bogactwem zdobień: blask złoconych detali, połysk luster oraz refleksy odbijające się od gładkich powierzchni kreowały złożone efekty wizualne. Architekci często projektowali nieregularnie rozmieszczone okna oraz łamane linie fasad, by rozproszyć światło wewnątrz i zwiększyć ekspresję całej aranżacji.

Iluzja optyczna pozwalała twórcom „oszukać” wzrok odbiorcy – poszerzała pomieszczenia czy zmieniała proporcje brył bez konieczności kosztownych przebudów. Warto wspomnieć fresk Andrei Pozza w kościele Sant’Ignazio di Loyola w Rzymie; tam malowana kopuła doskonale zastępuje brakującą konstrukcję architektoniczną.

To właśnie gra światłem oraz mistrzostwo iluzji decydowały o niepowtarzalnej teatralności baroku – kształtowały emocje widza i nadawały charakter zarówno świątyniom, jak pałacom tej epoki.

Barok włoski, francuski i inne odmiany regionalne stylu barokowego

Włoski barok wyznaczył kierunek dla całego kontynentu, przynosząc ze sobą energiczne formy, bogactwo detali oraz efektowne wykorzystanie światła. Rzym odegrał tu rolę głównego ośrodka innowacji – wystarczy wspomnieć monumentalną bazylikę św. Piotra, majestatyczny plac przed nią zaprojektowany przez Berniniego czy pełen zaskakujących rozwiązań kościół San Carlo alle Quattro Fontane autorstwa Borrominiego. Charakterystyczne dla włoskiej architektury tego okresu są fasady o płynnych liniach, misternie zdobione stiuki oraz iluzjonistyczne malowidła pokrywające wnętrza.

Tymczasem we Francji barok nabrał bardziej klasycyzującego wymiaru. Zachował wprawdzie wielkość i równowagę kompozycji, lecz przepych dekoracji został mocno ograniczony. Wersal stanowi doskonały przykład tego podejścia – jego architektura opiera się na harmonijnym planie i wyrazistej osiowości, a umiarkowane ozdoby mają podkreślać potęgę władzy królewskiej. Francuskie pałace skupiają się zwłaszcza na reprezentacyjnym charakterze rezydencji otoczonej precyzyjnie ukształtowanymi ogrodami.

Różnorodność baroku w poszczególnych krajach wynikała także z lokalnych tradycji religijnych i kulturowych.

• w państwach katolickich – takich jak Austria czy Hiszpania (gdzie rozwinął się churrigueryzm) – dominowało bogactwo form i intensywna dekoracyjność służąca ukazaniu zwycięstwa Kościoła katolickiego,
• w protestanckich Niderlandach większą wagę przywiązywano do przytulności wnętrz oraz praktycznego zagospodarowania domów,
• na ziemiach polskich styl barokowy łączył wpływy włoskie i francuskie z miejscowym dziedzictwem artystycznym, czego przykładem może być charakterystyczny styl Wazów.

Świątynie w Polsce imponują rozmachem i obfitością zdobień, natomiast rezydencje takie jak pałac w Wilanowie łączą francuską regularność kompozycji z ekspresyjnymi rozwiązaniami znanymi z Italii.

Każda odmiana baroku odzwierciedla odmienny stosunek do religii (katolicyzm lub protestantyzm), wizję państwowości oraz aspiracje twórców danego regionu. Dzięki temu epoka ta zachwyca niezwykłym bogactwem form i pomysłowych rozwiązań architektonicznych.

Budownictwo sakralne – kościoły, sanktuaria i nagrobki barokowe

Budownictwo sakralne epoki baroku koncentrowało się przede wszystkim na wznoszeniu kościołów, sanktuariów oraz okazałych nagrobków. Wyróżniały się one rozmiarem, bogactwem zdobień i mistrzowskim wykorzystaniem iluzji przestrzennej. Świątynie takie jak bazylika św. Piotra w Rzymie czy Santa Maria della Salute w Wenecji przyciągają wzrok efektownymi fasadami, które często zdobią faliste gzymsy, wielopiętrowe kolumnady oraz kopuły wpuszczające światło do środka. Wnętrza tych budowli zachwycają iluzjonistycznymi freskami i rzeźbami przedstawiającymi sceny religijne oraz sylwetki świętych.

• rozbudowane i efektowne fasady,
• faliste gzymsy oraz wielopiętrowe kolumnady,
• kopuły pozwalające na wpuszczenie światła do wnętrza,
• bogactwo iluzjonistycznych fresków,
• mistrzowskie rzeźby ukazujące sceny religijne i postaci świętych.

Barokowe sanktuaria stawały się ważnymi miejscami pielgrzymek, a ich architektura podkreślała duchowy charakter poprzez ekspresyjne formy i bogactwo detali dekoracyjnych. Stiukowe ozdoby udające marmur czy liczne złocenia dodawały wnętrzom splendoru i potęgowały poczucie przepychu. Takie elementy można dostrzec choćby w kościele Opatrzności Bożej w Bielsku-Białej albo kolegiacie Bożego Ciała w Jarosławiu.

• stiukowe ozdoby imitujące marmur,
• liczne złocenia,
• ekspresyjne formy architektoniczne,
• bogate detale dekoracyjne,
• podkreślenie duchowości miejsca.

Nagrobki z tego okresu odznaczały się teatralnością – postaci zmarłych ukazywano klęczące lub spoczywające na katafalkach, często otoczone aniołami bądź symbolami przemijania, takimi jak czaszki. Pomniki wykonywano najczęściej ze stiuku lub marmuru; ich dynamiczna kompozycja oraz inskrypcje podkreślały uniżenie wobec Boga.

• postaci zmarłych klęczące lub spoczywające na katafalkach,
• obecność aniołów oraz symboli przemijania (czaszki),
• pomniki ze stiuku lub marmuru,
• dynamiczna kompozycja rzeźb,
• inscypcje wyrażające uniżenie wobec Boga.

Architektura sakralna baroku miała wyrażać triumf katolicyzmu po okresie reformacji. Monumentalne formy budynków i bogato zdobione wnętrza miały poruszać wiernych oraz przypominać o sile wiary – właśnie dlatego barokowe kościoły i nagrobki dziś stanowią jedne z najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki europejskiej z XVII i XVIII stulecia.

Budownictwo świeckie – pałace, rezydencje i urbanistyka barokowa

W czasach baroku świecka architektura koncentrowała się na tworzeniu majestatycznych pałaców i luksusowych rezydencji. Te imponujące budowle miały za zadanie wyraźnie manifestować wpływy oraz wysoką pozycję społeczną swoich właścicieli. Doskonałym tego przykładem jest francuski Wersal, zaprojektowany przez Louisa Le Vau oraz Jules’a Hardouin-Mansarta dla Ludwika XIV – uznawany za kwintesencję epoki. Budynek ten wyróżniają idealna symetria, rozległy układ z bocznymi skrzydłami oraz monumentalna fasada otwierająca się na starannie ukształtowane ogrody pełne geometrycznego ładu.

W Polsce najważniejszą realizacją tego nurtu pozostaje Pałac w Wilanowie, dawna siedziba Jana III Sobieskiego. Jego plan w kształcie podkowy (litera U) pozwolił harmonijnie powiązać bryłę pałacu z rozległym parkiem urządzonym według francuskich wzorców. Projektanci dbali o to, by całość podkreślała prestiż miejsca i osobę monarchy – szerokie aleje prowadziły wprost do reprezentacyjnego wejścia, a precyzyjnie rozmieszczona zieleń stanowiła integralny element kompozycji.

Barokowa urbanistyka przyniosła zupełnie nowe podejście do kształtowania przestrzeni miejskiej. Nie tylko pojedyncze gmachy były istotne – równie ważny stał się sposób organizacji całych miast. W tej epoce pojawiły się osiowe perspektywy, gwiaździste place czy promieniście rozchodzące się ulice.

• osiowe perspektywy,
• gwiaździste place,
• promieniście rozchodzące się ulice.

Przykładami takich założeń mogą być Paryż lub Turyn, gdzie obszerne arterie łączyły strategiczne punkty metropolii i rezydencje arystokracji.

Nie sposób przeoczyć bogactwa detali zdobiących barokowe pałace – zarówno ich monumentalność, jak i dekoracyjne fasady przyciągają wzrok do dziś. Wnętrza nierzadko wyposażano w reprezentacyjne dziedzińce gwarantujące zarazem wygodę użytkownikom oraz odpowiedni splendor podczas oficjalnych uroczystości.

• fasady wzbogacano kolumnadami,
• pilastrami,
• kunsztownie rzeźbionymi kartuszami herbowymi.

Wszystkie te elementy jednoznacznie podkreślały rangę gospodarza.

Ogrody otaczające barokowe rezydencje stanowiły naturalną kontynuację przestrzeni mieszkalnej; geometryczne rabaty kwiatowe, starannie strzyżone boskiety czy efektowne fontanny komponowano zgodnie z zasadami epoki. Takie zespoły parkowo-pałacowe można podziwiać zarówno nad Sekwaną (jak we Wersalu), jak i nad Wisłą (przykład Wilanowa).

Dążenie do harmonii pomiędzy zabudową a otoczeniem było jednym z głównych celów świeckiego budownictwa barokowego. Pałace stawały się nie tylko symbolem potęgi politycznej bądź majątkowej elity społecznej; ich ścisłe powiązanie z urbanistyką miasta lub okazałym ogrodem tworzyło spójną całość oddziałującą silnie na wyobraźnię mieszkańców oraz przybywających gości.

Najważniejsi architekci baroku i ich dzieła

Architekci epoki baroku wywarli znaczący wpływ na krajobraz europejski w XVII i XVIII stuleciu. Za najwybitniejszego z nich uznaje się Giovanniego Lorenza Berniniego, który jest autorem projektu placu św. Piotra w Rzymie. Bernini nie tylko rozbudował bazylikę św. Piotra, lecz także mistrzowsko łączył rzeźbę z architekturą, nadając swoim realizacjom wyjątkowy charakter. Jego dzieła zachwycają monumentalnością i teatralnym układem przestrzeni – wystarczy spojrzeć na kolumnadę otaczającą plac, gdzie forma harmonizuje z funkcją.

Francesco Borromini zasłynął natomiast odważnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi oraz oryginalnością fasad swoich budowli. Najlepiej jego styl oddaje kościół San Carlo alle Quattro Fontane w Rzymie – falujące elewacje oraz eliptyczna kopuła razem tworzą dynamiczną kompozycję, która doskonale wpisuje się w ducha baroku. Artysta często bawił się światłem i cieniem oraz stosował nietypowe proporcje, dzięki czemu uzyskiwał wyjątkowo ekspresyjne efekty.

Giacomo della Porta odegrał kluczową rolę przy ukończeniu kopuły bazyliki św. Piotra po Michelangelu, a ponadto projektował liczne rzymskie kościoły, takie jak Santa Maria ai Monti czy Santa Maria dell’Orto. Domenico Fontana natomiast znany był ze swojej działalności urbanistycznej – przebudowywał ulice Wiecznego Miasta i przestawiał obeliski, co całkowicie odmieniało wygląd poszczególnych dzielnic; zaprojektował również pałac Laterański.

• monumentalne formy łączą się z dynamiką bryły,
• bogactwo dekoracji widoczne jest zarówno wewnątrz budynków,
• dekoracje zdobią również elewacje,
• nowatorskie idee inspirowały architektów sakralnych,
• wpływ rozciągał się na architekturę świecką całej Europy.

Twórczość tych architektów stała się wzorem dla barokowego stylu oraz przez wiele lat inspirowała kolejnych artystów w Europie.