Rzeźba

Spišská Stara Ves - romańskie płaskorzeźby z XII w.

W okrągłych polach znajdują się dwie tajemnicze twarze. Płaskorzeźba po prawej stronie przedstawia brodatą postać z - być może - tonsurą zakonną. Zagadkowe są motywy roślinne, które ją okalają. Postać po lewej, nieco gorzej zachowana, otacza nimb z promieniami - tak przedstawiano Chrystusa, wszelako nasza postać mogłaby być Duchem Świętym - domyślamy się tak po promieniach skierowanych w dół.

Ilija - kościoł pw. św. Idziego z XIII wieku

]Kruchta wieży kościółka w Ilija kryje najcenniejszy skarb - bogato zdobiony, uskokowy portal z misterną kamieniarką. Portal zdobią trzy pary kolumn odsuniętych od siebie prostokątnymi filarkami. Całość spina masywna archiwolta, na której wałkach podziwiać można pozostałości dekoracji malarskiej. Zwraca uwagę misternie pleciony wałek środkowy - drugi od wewnątrz. Nie zachowały się wszystkie kolumny portalu, ale z tego, co pozostało można wysnuć wniosek, że odcinały się czerwonym kolorem kamienia od piaskowcowych filarków. Archiwoltę wypełnia gładki tympanon o trójlistnym wykroju. Uwagę zwraca kamieniarka kapiteli - po prawej stronie kolumienki mają kształt liściastych kielichów, z guzełkami przypominającymi muszelki. Lewa strona jest bardziej frapująca - tutaj odnajdujemy motywy zwierzęce w postaci dziwnych - dwuciałych a jednogłowych stworzeń (walczących gryfów, smoków?) - maszkaronów. Czyżby północna strona portalu oddawała znaną romańską dychotomię stron świata - dobrego, jasnego południa i mrocznej, tajemniczej północy, domeny demonów, potworów i diabłów? Bazy kolumienek są tak zniszczone, że nie sposób odgadnąć ich pierwotnego kształtu. Całość - tak misterna i bogata, że aż zadziwiająca w tak malutkim, zagubionym wśród wzgórz kościółku - robi piorunujące wrażenie

Wysocice - kościół św. Mikołaja z początku XIII w.

Najciekawszy w Wysocicach jest portal wejściowy od południa. Jest małym arcydziełem, zapierającym dech w piersiach. Wspaniale oddaje romańską estetykę - dostojną i skromną zarazem. To wąskie wejście o trójlistnej archiwolcie. W tympanonie znajduje się wielofigurowa płaskorzeźba (pierwotnie polichromowana) ze zmartwychwstałym Chrystusem w centrum, depczącym potwory o rybich ogonach. Po prawej stronie rozpoznajemy scenę narodzin Jezusa.

Wąchock - opactwo Cystersów z początku XIII w.

Kapitularz w Wąchocku to jedno z najpiękniejszych, idealnie zachowanych romańskich wnętrz w Polsce. Kapitularz przekryty jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na czterech kolumnach o bogato dekorowanych kapitelach. Po obu stronach skromnego portalu znajdują się przezrocza - piękne biforia zdobione dekoracjami o motywach roślinnych i zwierzęcych.

Strzelno - kościół św. Trójcy z XII w.

Największa atrakcja Strzelna to kolumny międzynawowe. W sumie jest ich 4, ale na największą uwagę zasługują dwie - nazywane kolumnami przywar i cnót. Zawierają one w sumie 18 postaci symbolizujących cnoty i przywary. Symboliczne znaczenie poszczególnych przedstawień jest dzisiaj trudne do odcyfrowania - uwieczniliśmy na zdjęciu m. in. Gniew - nazywany przez nas "złośnicą" - alegorią Gniewu jest tu bowiem kobieta szarpiąca włosy.

Strońsko - kościół św. Urszuli i 11 Tysięcy Dziewic z przełomu XII/XIII w.

Z czasów romańskich zachowała się apsyda, z oryginalnym rozglifionym okienkiem (ciekawe - bo schodkowo rozglifione), dwa rozglifione okienka w ścianie północnej, fryz z przenikających się arkadek zdobiący apsydę oraz tympanon w portalu południowym. W polu tympanonu, otoczonym ornamentem roślinnym znajduje się dwugłowy, skrzydlaty smok (z tym, że jedna jego głowa znajduje się na ogonie) pożerający ptaka. Cała płaskorzeźba jest niezwykle ciekawa, przywodzi na myśl coś celtyckiego.

Stare Miasto - kościół p.w. św. Piotra i Pawła z XIII w.

Maleńki kościółek św. Piotra i Pawła zdaje się doklejony do obecnego, wielkiego kościoła. Mimo przebudowań ostał się tutaj oryginalny portal południowy, który jest niezwykłym dziełem sztuki romańskiej. Uskokowy portal zdobiony jest motywami masek, a tympanon przedstawia ukrzyżowanego Chrystusa - kanciastego, nieproporcjonalnego, archaicznego.

Stara Zagość - dawny kościół Joannitów św. Jana Chrzciciela z 2 poł. XII w.

Zagojska świątynia była pierwotnie jednonawowa z prosto zamkniętym prezbiterium. Nawa przekryta była stropem, prezbiterium - sklepieniem krzyżowym. Na przełomie XIV i XIV w. powiększono kościół, dobudowując część nawy, którego to przekształcenia dopełniono z początkiem XX w. Przy pierwszej rozbudowie rozebrano ścianę zachodnią. To o tyle ważne, że być może znajdowała się przy niej wieża - na przeniesionym dziś do lapidarium w Wiślicy ciosie z wizerunkiem fundacyjnym kościoła, jego kształt został wyryty właśnie z wieżą od zachodu.

Opatów - kolegiata św. Marcina, XII w.

Fasada kościoła z zachodnim portalem (który pierwotnie był bardziej rozbudowany, ale jego boczne odgałęzienia zostały zamurowane już w średniowieczu) zachowała prawie w całości swój romański charakter. Jedynie umieszczone nad portalem okno zostało późnej znacznie powiększone. Wysilając wzrok (lepiej posłużyć się zoomem w aparacie fotograficznym) można doszukać się tutaj fryzu o motywach roślinnych i zwierzęcych. Wieże kościoła mieszczą trzy poziomy biforiów i zwieńczone są barokowymi hełmami.

Strony

Reklama

Subskrybuj Rzeźba