Wąchock - opactwo Cystersów z początku XIII w.

Na północnym krańcu Gór Świętokrzyskich, a dokładnie tzw. "rzut beretem" od Starachowic leży Wąchock, kolejny punkt na mapie cysterskich zabytków polskiego romanizmu.

Opactwo zostało ufundowane w 1179 roku przez krakowskiego biskupa Gedkę. W XIII wieku opactwo zostało zniszczone przez najazd Tatarów, a w XVII wieku - przez wojska Rakoczego. Zniszczony kościół odnowiono pod koniec XVII wieku w duchu baroku. Cystersi do Wąchocka wrócili (klasztor został skasowany w 1810 r.) po prawie stupięćdziesięcioletniej nieobecności w 1952 roku.

Kościół klasztorny zachowuje cysterski układ, który zachował się tutaj w niezmienionym kształcie. Nietypowy jest kamień użyty do budowy kościoła - są to na przemian ciosy piaskowca ciemnoczerwonego i szarego. Kościół był wielokrotnie przebudowywany - w epoce gotyku (o czym świadczą podniesione szczyty oraz ślady gotyckiej dobudówki po północnej stronie kościoła), następnie w XVI wieku dobudowano kaplicę boczną do nawy północnej i w XIX wieku dobudowano kruchtę do fasady zachodniej.

Mimo że kościół zachował pierwotny układ przestrzenny - jest więc typową bazyliką cysterską z transeptem i dwoma kaplicami bocznymi po bokach prezbiterium, przekrytą sklepieniem krzyżowo-żebrowym - wystrój kościoła jest barokowy. Kościół pokryty jest od baz filarów po zworniki sklepienne barokowymi freskami. Z detali architektonicznych zachowały się jedynie głowice filarów i służek, wsporniki i fragmenty gzymsów dekorowane motywami roślinnymi. Zachował się jeden zwornik sklepienny w południowym ramieniu transeptu.

Zachowało się tylko kilka oryginalnych okien - w nawie południowej i południowym ramieniu transeptu, nie zachowały się też oryginalne portale. Do południowego ramienia transeptu przylega empora, gdzie znaleźć można podobno wtórnie użyte płytki ceramiczne z oryginalnej posadzki kościoła.

Skarbów należy szukać jednak gdzie indziej - w budynkach klasztornych...

Romański charakter z zabudowań klasztornych zachowało skrzydło wschodnie oraz refektarz w skrzydle południowym (który był początkowo wolnostojącym budynkiem, dopiero później połączono go z resztą klasztoru). Ściany wschodniego skrzydła klasztoru doskonale pokazują, jak budynek klasztoru był przebudowywany - można tu obserwować jak podnoszone były sklepienia i jak ponosił się poziom posadzki. Respekt budzi potężna, budowana z ciosów romańska ściana.

Pierwsza niespodzianka to kapitularz - jedno z najpiękniejszych, idealnie zachowanych romańskich wnętrz w Polsce. Kapitularz przekryty jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na czterech kolumnach o bogato dekorowanych kapitelach. Po obu stronach skromnego portalu znajdują się przezrocza - piękne biforia zdobione dekoracjami o motywach roślinnych i zwierzęcych.

Romański charakter zachowały też inne pomieszczenia - sklepiony kolebkowo karcer, sień, fraternia, której krzyżowo-żebrowe sklepienie oparte jest na jednym, przysadzistym filarze oraz refektarz, przekryty trzema przęsłami szeroko rozciągniętego sklepienia krzyżowo-żebrowego, w którym zachowały się dekoracje rzeźbiarskie, fragmenty polichromii i znaki kamieniarskie. W prowadzącej do karceru sieni obejrzeć można lapidarium - ekspozycję motywów architektonicznych - znaleźć tu można między innymi płyty nagrobne ozdobione motywem miecza, co oznaczało, że pod taką płytą spoczywa krzyżowiec.

Opactwo w Wąchocku jest niewątpliwie jednym z najpiękniejszych zabytków romańskich w Polsce, a sam kapitularz jest co najmniej grzechu wart. Gorąco polecamy - lektura obowiązkowa!

Galeria: 

Odpowiedzi

Miłośników architektury cysterskiej gorąco zachęcam do odwiedzenia 2 francuskich klasztorów : Fontenay oraz Senanque te klasztory to kwintesencja architektury cysterskiej. Stanowią „przeciwieństwo” klasztorów Benedyktyńskich - oba umieszczone w dolinach ( szczególnie Senanque jest malowniczo położony ). Oba pozbawione wieży jedynie w Senanque sygnaturka umieszczona nad przecięciem nawy z transeptem . Oba pozbawione zdobień ( okoliczne kościoły bogato zdobione ! ). W obu kościołach zastosowano sklepienia kolebkowe i to odróżnia je od kościołów cysterskich w Polsce gdzie po raz pierwszy zastosowano sklepienia krzyżowo żebrowe. Oba klasztory są wspaniale zadbane a wejście jest płatne. O ile ktoś nie planuje wyprawy do Francji to polecam klasztor cysterski „ "Świety Krzyż ” Heiligenkreuz " w Austrii pod Wiedniem ( niestety weście jest płatne - polecam dojazd drogą ekspresową chociaż patrzac na mapę mozna zdecydować siena drogi lokalne )

Dziękujemy za dobre rekomendacje - Francja i Hiszpania jeszcze przed nami (wszystko w swoim czasie), mam nadzieję, że kiedyś uda nam się zobaczyć te wszystkie miejsca, o których piszesz - to naprawdę fascynujące. Informacyjnie dodam, że dosłownie dzisiaj wróciliśmy z Rzymu i niedługo pojawią się na albumie galerie z Wiecznego Miasta :)

Reklama