Strzelno - rotunda św. Prokopa z XII w.

Na północ od kościoła św. Trójcy stoi rotunda św. Prokopa (kiedyś św. Krzyża), rówieśnica bazyliki. Jest to zaskakujące - po co obok okazałej romańskiej bazyliki zbudowano jeszcze mały kościółek? Hipotezy są różne - pierwotne wezwanie może naprowadzać na trop relikwii św. Krzyża, zaś odkryty niedawno pod posadzką grób (pusty!) - sugerować, że mogłaby to być czyjaś kaplica grobowa. Jednak najprawdopodobniej odpowiedź jest dużo prostsza. Otóż było ówczesną praktyką, by obok kościoła przeznaczonego dla konwentu (a św. Trójca była kościołem zakonu norbertanek) postawić jednak coś dla wiernych świeckich. Rotunda miała pełnić właśnie tę funkcję.

Rotunda św. Prokopa jest budowlą złożoną z nawy na planie koła z doklejonymi od strony północnej dwiema apsydkami, kwadratowym prezbiterium oraz okrągłą wieżą mieszczącą emporę. Zasadniczo kościółek zachował swój pierwotny kształt, co poniekąd zawdzięcza renowacjom przeprowadzonym pod koniec XIX wieku i po II wojnie światowej. Podczas pierwszej renowacji zlikwidowano dobudówki oraz zrekonstruowano północne apsydy. Druga renowacja usunęła nadbudowaną w gotyku partię wieży, umocniono mur oraz gurty sklepienne, które ucierpiał wskutek wybuchu. Zmniejszono rozkuty na początku XX wieku otwór empory i wstawiono tam biforium z kolumienką (niestety - choć kolumienka jest romańska, to całe piękne biforium niestety nie). Renowacje przywróciły też pierwotne otwory okienne. Nie zachował się natomiast tympanon portalu południowego.

Świątynia w całości zbudowana jest z granitu, czemu pewnie zawdzięcza swój nieco toporny urok. Prosto zamknięte prezbiterium przekryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Sklepienie kolistej nawy wspiera się na masywnych czterech gurtach. Nagie, granitowe ściany całe szczęście uniknęły tynkowania i wątpliwej jakości "ozdób". Pod posadzką, widać doskonale odkryty grób.

Na emporę wchodzi się po niebezpiecznie trzeszczących drewnianych schodach. Podobno można próbować wejść na wyższą kondygnację mieszczącą dzwon - nie próbowaliśmy, schodki nie budziły zaufania. Z pierwszego piętra empory można natomiast doskonale podziwiać pięknie zdobioną motywem liściowym kolumienkę biforium oraz widok na nawę i prezbiterium.

Dzięki uprzejmości strzeleńskich przewodników mieliśmy okazję spędzić niezapomniane pół godziny sami w rotundzie robiąc zdjęcia i zaglądając w każdy załom muru - za zaufanie i życzliwość serdecznie dziękujemy!

Niewiele w Polsce zachowało się rotund, a te w dobrym stanie, dających wyobrażenie o tym, jak wyglądały romańskie założenia centralne, można policzyć na palcu jednej ręki - dlatego Strzelno i rotunda św. Prokopa jest w tym wypadku pozycją obowiązkową!

Galeria: 

Odpowiedzi

Witam serdecznie,
w poprzedniej wersji wszystkie poszczególne fotografie były opisane, a tutaj nie. Dlaczego?
Poza tym, zdjęcia nie przeskakują na kolejne, tylko po kliknięciu dalej, zamykają się. Może to wina mojego kompa?
A tak na koniec - wielkie gratulacje za stronę!!!
Z pozdrowieniami
Leszek

Leszku,
Nie mieliśmy niestety technicznej możliwości robienia szczegółowych opisów w tej wersji albumu. Jeśli chodzi o przeglądanie zdjęć, to u nas wszystko działa - gdy najedziesz na zdjęcie przy jego prawej krawędzi mniej więcej w 1/4 wysokości, pojawi się strzałka, w którą należy kliknąć, żeby przeskoczyć do kolejnego. Na pewno działa :)
dzięki za gratulacje! Pozdrawiamy!
g&m

Dziękuję za odpowiedź. Wiedziałem, że z tym przeskakiwaniem to coś u mnie źle:)

Co do opisów poszczególnych zdjęć, to dalej będę bardzo żałował, że ich w tej wersji nie ma. Dzięki tym opisom i tylko dzięki nim bardzo dużo się dowiedziałem,a jak wybierałem się gdzieś, gdzie jest "coś romańskiego" to wcześniej zaglądałem do Was i od razu wiedziałem, co w danym miejscu jest najważniejszego, na co zwrócić uwagę, co sfotografować i wiedzieć tego czegoś nazwę.
Pomyślcie nad tym, proszę. Ponoć nie ma rzeczy, których by się nie dało zrobić.
Z serdecznymi pozdrowieniami,
Leszek

Witaj!
Staramy się zawartość zdjęć opisywać w głównym tekście - i będziemy próbowali robić to jeszcze lepiej :)
Pozdrawiamy!

Ta najpiękniejsza a z pewnością największa Polska Rotunda przypomina nieco czeskie rotundy w Rip oraz Přední Kopanina. Bardzo interesujące rotundy można znaleźć na północ od Polski na wyspie Borholm. Są to piętrowe rotundy o charakterze obronnym. Na wyspę można się dostać promem z Ustki. Romańskie budowle centralne można spotkać również w zachodniej Europie. Niektóre z nich swoją wielkością czy ” urokiem” wręcz przyćmiewają te z centralnej Europy. Takim przykładem jest Stara Katedra w Brescia we Włoszech . Innym ciekawym przykładem jest zbudowany przez Templariuszy kościół Vera Cruz w Segowii w Hiszpanii ( Segowia słynie z zachowanego rzymskiego akweduktu ). We Francji bogato rzeźbionym przykładem budowli centralnej o wyjątkowej „urodzie” jest kościół Świętego Michała w miejscowości o nazwie Saint Michel d'Entraygues ( w TOM TOM polecam tylko wpisać Saint Michel ). To kościół na planie rotundy z ośmioma apsydami !! Będąc tam trzeba koniecznie udać się do oddalonego o kilka kilometrów Angouleme. To właśnie tam znajduje się katedra z najbardziej bogatą/najobszerniejszą pod względem rzeźbiarskim fasadą romańską !!!! O ile ktoś ma ochotę na krótszą wycieczkę to polecam rotundę w Petronell-Carnuntum niedaleko Wiednia. Proponuje się pospieszyć bo jest w opłakanym stanie, a szkoda. Miejscowość jest przede wszystkim znana z pozostałości Rzymskich. Pisząc o budowlach centralnych koniecznie trzeba wspomnieć o włoskich baptysteriach np. we Florencji oraz Parmie ( ta ostatnia robi szczególne wrażenie ze względu na swoją wielkość, i różowy kolor)

Janusz

Pisząc o romańskich budowlach centralnych z pewnością warto zwrócić uwagę na Oktagony jako specyficzny ich typ. Florenckie baptysterium to chyba najbardziej znany przykład oktagonu w architekturze romańskiej . Innym znanym przykładem jest apulijski Castel Del Monte ( jego wizerunek jest umieszczony na rewersie 1 euro centa !!! ). Wybór formy oktagonu ma znaczenie symboliczne gdyż cyfra 8 symbolizuje doskonałość w tym doskonałość Boga. Stąd też baptysteria ( np : Parma, Cremona ) były budowane na planie oktagonu. W Niemczech ciekawymi przykładami oktagonów jest grupa 3 kościołów/kaplic położonych na południe od Wurzburga. Wg miejscowej legendy są to kościoły „w odległości na rzut młotem ”. Szczególnie polecam odwiedzić kaplice w Grünsfeldhausen, składa się z dwóch oktagonów nad połączeniem których góruje wieżyczka. Zaskakujące wrażenie robi lokalizacja kaplicy - w dole o głębokości kilku metrów. To dziwne położenie jest wynikiem zapadania się kaplicy na przestrzeni wieków. Na początku XX wieku kaplicę „wykopano” i obecnie można ja podziwiać w pełnej krasie. Na planie oktagonu często budowano również wieże na przecięciu (np. Cluny, Rippol ). Warto dodać że oktagon nie jest największym wielobokiem na planie którego wznoszono budowle centralne np. kościół Świętego Krzyża w Segowii jest zbudowany na planie 12-sto boku. W Polsce również wzniesiono budowlę na planie dwunasto boku – miłośnicy romanizmu zapewne już wiedzą o której budowli piszę.

Nawiązując do wypowiedzi o oktagonie dochodzimy do jednego z najważniejszych aspektów architektury, a w zasadzie sztuki romańskiej – czyli jej symboliki. Niewprawne oko przyglądając się kościołowi/kaplicy romańskiej dostrzega mniej lub bardziej okazałą budowlę bez wież lub z jedną albo nawet z kilkoma wieżami/wieżyczkami. W przypadku kościołów (szczególnie na południu Europy) obserwator dodatkowo ujrzy bogato rzeźbione fasady lub kapitele. Dobrze kiedy płaskorzeźby przedstawiają sceny lub postacie biblijne wówczas ich znaczenie jest w pełni zrozumiałe również dla nas współczesnych. Zupełnie inaczej sytuacja wygląda w przypadku stworów, czy scen o zabarwieniu wręcz obscenicznym, których znaczenia przeciętny ,współczesny człowiek zupełnie nie pojmuje. A przecież nie są one wyrazem „radosnej twórczości” lecz mają służyć do przekazania jakiejś prawdy człowiekowi na jego drodze do zbawienia. Średniowieczny odbiorca tych treści to generalnie człowiek niepiśmienny ( chociaż nie zawsze) dlatego też, parafrazując Wiktora Hugo można stwierdzić , że nie istniała w średniowieczu żadna ważna myśl, którą nie zapisano by w kamieniu. Nie wnikając w pochodzenie oraz znaczenie poszczególnych symboli warto nadmienić że edukacyjna rola niektórych z nich jako niezrozumiałych dla przeciętnego odbiorcy wzbudzała niechęć u samego Bernarda z Clairvaux, czego praktycznym wyrazem jest niemal całkowicie wyzbyta z dekoracji architektura cysterska. Reasumując ,chciałbym ponownie nawiązać do symboliki oktagonu, a zatem cyfry 8. Ósemka to symbol zmartwychwstania, narodzenia się do nowego życia. Chętnych do poznania genezy symboliki 8 zachęcam do studiów indywidualnych, natomiast dla miłośników zagadek proponuję wyjaśnienie symboliki orientowania kościołów ze wschodu na zachód.
Janusz

Czy posiadacie może zdjęcia płyty nagrobnej?:) Robię referat na temat rotundy św.Prokopa i bazyliki św.Trójcy w Strzelnie, Wasza stronka jest bardzo pomocna, jednak najbardziej poszukuję wszelakich zdjęć tych wspaniałych romańskich obiektów :) Pani prof od architektury jest bardzo wymagająca, więc staram się dotrzeć do wszystkich możliwych źródeł, aby wyciągnąć jak najwięcej. Historia sztuki to bardzo trudny kierunek.
Pozdrawiam :)
Fila

Witaj!
Obawiam się, że mamy tylko te zdjęcia, które tu zamieściliśmy. Szczerze mówiąc, nie przypominam sobie płyty nagrobnej w Prokopie - owszem, jest tam wyeksponowany pusty grób. Powodzenia z referatem!

Reklama