Strzelno - kościół św. Trójcy z XII w.

Strzelno - dzisiaj niewielkie miasteczko w województwie kujawsko-pomorskim (powiat Mogilno), niespełna 40 km na wschód od Gniezna i 15 km na południe od Inowrocławia, nieopodal Kruszwicy, ma bogatą historię. Poczesne miejsce w tej historii zajmuje Piotr Włostowic, wojewoda Bolesława Krzywoustego, który związany jest z początkami tutejszego klasztoru norbertanek i uchodzi za fundatora kościoła św. Krzyża. Kościół św. Krzyża - wymieniany w źródłach obok bazyliki pod wezwaniem Najświętszej Marii panny, dzisiaj - p.w. św. Trójcy - to obecna rotunda św. Prokopa. Bazylika klasztoru norbertanek (który to zakon w średniowieczu odgrywał znaczną rolę - mniszki z tego zgromadzenia były oczytane, patronowały sztuce, kwitła tu kultura i nauka) była pierwotnie okazałą budowlą zbudowaną według najczystszego romańskiego schematu bazyliki z transeptem, dwuwieżową fasadą i apsydą zamykającą prezbiterium. Dodatkowo po obu stronach prezbiterium dostawione były dwie okrągłe wieżyczki, które nie zachowały się do naszych czasów. Wschodnie ściany ramion transeptu zakończone były apsydiolkami, do prezbiterium przylegały również po obu stronach kaplice, sprawiające wrażenie "mininawek bocznych". Nad kruchtą międzywieżową prawdopodobnie znajdowała się empora. Bazylika zbudowana była w technice opus emplectum (problem odpowiedniego kamienia budowlanego na "granitowych" Kujawach jest tutaj bardzo dobrze widoczny) Kościół posiadał bardzo bogatą dekorację, chociaż niewiele z tych perełek kamieniarstwa pozostało na swoich miejscach - dzisiaj większość z nich możemy oglądać w lapidarium przy kościele. Wtórnie użyty został tympanon przedstawiający św. Annę i Najświętszą Marię Pannę - dzisiaj znajduje się nad wejściem do kaplicy św. Barbary w ścianie południowej. Podobny los spotkał kolumienkę z północnego portalu, która dzisiaj podtrzymuje gotyckie sklepienie w kaplicy św. Barbary. Wszystkich rzeźb, płyt i tympanonów nie sposób wymienić (zresztą robi to bardzo dokładanie prof. Świechowski w swojej niezastąpionej książce "Architektura romańska w Polsce"). W ścianie północnej nawy głównej kościoła znajduje się wypreparowany z muru pierwotny portal kościoła, przepięknie wykończony łukiem trójlistnym, ozdobiony tympanonem przedstawiającym królującego Chrystusa. Dokładny opis płaskorzeźby przedstawia prof. Świechowski, ale jeszcze lepiej po prostu wybrać się do Strzelna i zobaczyć te skarby na własne oczy. Największa atrakcja Strzelna zaś to kolumny międzynawowe. W sumie jest ich 4, ale na największą uwagę zasługują dwie - nazywane kolumnami przywar i cnót. Zawierają one w sumie 18 postaci symbolizujących cnoty i przywary. Symboliczne znaczenie poszczególnych przedstawień jest dzisiaj trudne do odcyfrowania - uwieczniliśmy na zdjęciu m. in. Gniew - nazywany przez nas "złośnicą" - alegorią Gniewu jest tu bowiem kobieta szarpiąca włosy. Nie sposób opisać wszystkich skarbów romańskiej sztuki rzeźbiarskiej, gdyż takiego zagęszczenia tego typu zabytków jeszcze nie spotkaliśmy. Tak więc nawet fakt, że kościół ten był przebudowywany wielokrotnie (m. in. podniesienie wież, zmiana fasady, wprowadzenie gotyckich sklepień, przebicie okien) i wyposażony jest w barokowym stylu, nie zmienia naszego zdania na temat miejsca kościoła św. Trójcy w Strzelnie - absolutna, ścisła czołówka!

Galeria: 

Reklama